‘Ik hoef alleen maar af en toe een goede vraag te stellen’

Verloskundigen over hun ervaringen met CenteringPregnancy

Pregnant women at ante natal class

In Nederland bieden nu al zo’n 100 verloskundigenpraktijken CenteringPregnancy aan. Zwangeren komen niet meer individueel op controle, maar in groepsverband. Hoe ervaren verloskundigen deze nieuwe manier van zorg?

“Als één zwangere in de groep zegt dat ze het lastig vindt om haar dagelijkse glaasje wijn te missen, dan zijn er zeker nog drie of vier die dat ook aangeven. De vijfde mist het helemaal niet en de zesde komt met een tip voor een lekkere alcoholvrije wijn.” Nalonya van der Laan, verloskundige bij de Bakermat in Wageningen, draait al vanaf de introductie in Nederland een aantal CenteringPregnancy-groepen per jaar. Het groepsproces levert veel op, is haar ervaring. “Ik hoef zelden nog te zeggen dat roken slecht is in de zwangerschap, of dat je een beetje je gewicht in de smiezen moet houden. Want vrouwen vertellen het elkaar wel. Ik hoef alleen maar af en toe een goede vraag te stellen.” Dat geldt ook voor onderwerpen als de bevalling of borstvoeding, merkt ze. “Een-op-een loop je het risico om weggezet te worden als de thuisbeval- of de borstvoedings’maffia’. In de groepen ben ik dat nooit. Dan ben ik juist degene die vraagt: ‘Wat zijn eigenlijk de voordelen van flesvoeding?’”

Dit artikel lees je gratis. Je kunt onderaan het artikel een kleine bijdrage doen, zodat ik dit soort artikelen kan blijven schrijven.

Interactieve werkvormen
CenteringPregnancy (hierna: CP) is groepsgewijze verloskundige zorg. De individuele controles maken plaats voor tien groepssessies van twee uur. In elke groep zitten acht tot twaalf vrouwen die in dezelfde periode zijn uitgerekend. De sessie begint altijd met voor iedereen een korte individuele zwangerschapscontrole, in die tijd kletsen de vrouwen die op hun beurt wachten bij. Daarna volgt het groepsgesprek, begeleid door de verloskundige samen met een tweede begeleider – dit kan bijvoorbeeld de praktijkassistente zijn of een kraamverzorgster. Met behulp van interactieve werkvormen komen verschillende thema’s aan bod, zoals een gezonde leefstijl, de bevalling en de kraamtijd. Uit onderzoek blijkt dat CP onder meer leidt tot afname van vroeggeboorte, een hoger geboortegewicht, betere voorbereiding op de bevalling, meer borstvoeding, meer sociale steun, minder stress en meer tevredenheid over de prenatale zorg. CP is overgewaaid uit de Verenigde Staten; in Nederland bieden inmiddels zo’n 100 (van de ongeveer 450) verloskundigenpraktijken het aan. Verloskundigen die ermee startten, krijgen eerst een opleiding.

Ervaring van anderen
In een individueel gesprek lijkt het al snel alsof je iemand iets probeert op te dringen, zegt ook Cobi van de Coevering van verloskundigenpraktijk Gouda. “Als iemand iets niet ziet zitten, dan ben je uitgepraat.” Zij merkt dat vrouwen veel bewuster met bepaalde onderwerpen bezig zijn als ze er in de groep met elkaar over praten. “Wat denk je wat er gebeurt als je rookt als je in zo’n groep zit? Dan krijg je dat toch wel een beetje voor je kiezen.” Ze vindt CP dan ook een verrijking tegenover individuele controles. “Vrouwen die niet mee willen doen, weten niet waar ze nee tegen zeggen. Ze hebben er echt meer aan, omdat ze in de groep in aanraking komen met de ervaringen van anderen. Als de ene vrouw vertelt dat haar man haar buik nooit aanraakt, terwijl de man van een ander elke dag een massage op de buik geeft, dan wordt die eerste vrouw daar misschien ook mondiger van.”

Bredere kijk
Volgens Van der Laan zorgt meedoen aan CP voor een bredere kijk op zaken. “De één kiest bijvoorbeeld heel rationeel voor de twintig weken echo, terwijl de ander er veel emotioneler in staat, en er niet aan moet denken dat er iets gezien wordt bij de baby. Zo’n perspectiefwisseling ontstaat in een groep heel makkelijk, over welk onderwerp dan ook. Dat maakt misschien wel even onzeker, maar het laat mensen ook heel erg groeien.” Van de Coevering herkent dit. “Een vrouw die zegt dat ze kunstvoeding wil geven omdat ze geen polonaise aan haar lijf wil, kan door de overwegingen van vrouwen in de groep die borstvoeding willen geven toch in die richting worden verleid. Ze hoeft er dan nog steeds niet voor te kiezen, maar ze maakt veel meer bewust een eigen keuze.”

Meer impact
Echte verhalen hebben meer impact dan voorlichting, merkt verloskundige Janke de Vries van verloskundigenpraktijk Catharina Schrader in Dokkum. Ze geeft een voorbeeld: “Een vrouw uit een van onze groepen is al met 29 weken bevallen. Ze had die week daarvoor net de maternale kinkhoestvaccinatie gehad. Die vaccinatie was ook besproken in de groep, en ik had iedereen een folder van de RIVM meegegeven. Sommige vrouwen hadden nog hun twijfels. Maar toen deze moeder in de app-groep deelde hoe blij de kinderarts was geweest met die vaccinatie, omdat haar kwetsbare baby nu goed beschermd was, heeft een aantal vrouwen alsnog die vaccinatie gehaald.”

Zelfredzaam
Via zo’n app-groep, waar de verloskundige niet in zit, houden de meeste CP-groepen buiten de bijeenkomsten contact met elkaar. Dat loopt ook door tot – soms ver – na de bevalling, weet Van der Laan. “En dat is gunstig, want een goed sociaal netwerk heeft een positieve invloed op de gezondheid en het welzijn van mensen.” “In een van onze groepen zat een vrouw die uit Syrië was gevlucht,” vertelt De Vries. “Ze kende hier niemand. Na afloop zei ze: ‘Nu heb ik allemaal vriendinnen’.” “Het maakt gezinnen meer zelfredzaam,” vervolgt Van der Laan. “Ze hoeven minder te leunen op professionele netwerken.” Van de Coevering ziet daar juist een risico in. “Ik denk wel dat wij minder gebeld worden omdat de vrouwen uit de groep elkaar helpen. Maar ik heb ook wel eens meegemaakt dat iemand veel te laat belde met een klacht, omdat ze zich had laten geruststellen in de app-groep. In de groep is niet altijd de juiste deskundigheid aanwezig.” “Waar sommige professionals bang voor zijn, is dat mensen net iets te veel aan zelfhulp gaan doen,” reageert Van der Laan. “Ik heb dat nog niet meegemaakt.” De Vries: “Mensen komen je toch wel om raad vragen als ze je nodig hebben. Of worden daar juist door de anderen in de groep toe aangespoord.”

Verdieping en verrijking
De Vries noemt nog een ander voordeel: “Ik leer de vrouwen uit de groep veel beter kennen. Ze vertellen in de groep over het algemeen veel over hun leven en uiten vaak hun gevoelens. Dat geeft een andere band. Ook bij de bevalling pakt dat goed uit. Ik ken ze beter, weet beter hoe ze reageren. En ze kennen mij ook beter. Ik ervaar dat als een verdieping en een verrijking van mijn vak.” Haar eigen rol is bij CP wel heel anders dan bij individuele controles. “Ik sta meer aan de zijlijn, en stuur bij als het nodig is. Mensen kunnen ook elkaar heel goed ondersteunen en tips geven.” Van der Laan heeft door CP meer plezier gekregen in haar werk. “Dit was voor mij een kans om op een heel andere manier met mensen te werken. Dat kon ik wel gebruiken na twintig jaar. Ik moet eerlijk zeggen: ik heb nooit zo’n zin om ’s avonds nog de deur uit te gaan als er een bijeenkomst gepland staat. En telkens die wachtkamer ombouwen is ook een beetje frustrerend. Maar ik kom altijd vol energie weer terug. Het is heel leuk om te doen en elke keer weer bijzonder om te zien wat er in zo’n groep ontstaat.”

Toch gestopt
Voor Van de Coevering was de faciliterende rol wel even wennen. “Zou ik het wel kunnen, zou ik het leuk vinden? Ik vond het wel meteen een uitdaging om met de verschillende werkvormen aan de slag te gaan. De ene vrouw denkt: wat is dit kinderachtig, maar voor een ander is het fantastisch. Dat moet je op één lijn zien te krijgen.” Ze vertelt dat er vaak ook grote kennisverschillen binnen een groep zijn. “Dat moet met elkaar door één deur. Daar was ik trouwens door verrast; hoe goed de soms heel verschillende vrouwen met elkaar omgingen. Dat vond ik heel mooi eraan; dat men elkaar droeg.” Desondanks is ze na drie jaar gestopt met het aanbieden van CP. “Het brak ons op,” zegt ze. “Elke CP-bijeenkomst duurt twee uur. Die tijd win je in principe terug omdat je minder individuele controles doet. Maar er gaat ook veel tijd zitten in voorbereiden wat je met de groep gaat doen, alles klaarzetten en weer opruimen en een verslag maken van wat je hebt gedaan. Daar staat geen extra financiële vergoeding tegenover.” In Dokkum heeft De Vries daarom subsidie bij de gemeente aangevraagd. “Die zien er ook het voordeel van.” Het voelt voor haar wel alsof CP er extra bij komt. “Het kost me in theorie niet meer tijd, omdat ik nu meer vrouwen tegelijk zie. Ik doe inderdaad minder individuele controles, maar die verlichting merk ik niet heel erg.”

Te weinig tijd
Wat Van de Coevering het meest dwars zat, is de korte tijd die er is voor de individuele controles, voorafgaand aan het groepsgesprek. “Je hebt daar maar vijf minuten per vrouw voor, waardoor ik het lastig vond om écht goed afwegingen te maken. Als ik bijvoorbeeld vroeg: ‘Voel je het kindje goed bewegen?’ en iemand antwoordde: ‘Het is sinds twee dagen wel minder dan daarvoor’, dan wilde ik daar echt even de tijd voor nemen, en informatie over geven. Maar ik moest opschieten voor mijn gevoel. Daar ging ik echt gebukt onder, ik raakte er te gespannen door.” “Er zitten altijd wel een paar vrouwen bij waar je net wat meer zorg en aandacht aan moet geven,” erkent ook Van der Laan. “Maar die zouden anders ook nog een keer extra op het spreekuur komen.” Bovendien is Van der Laan naar eigen zeggen minder tijd kwijt aan het opschrijven van pijntjes, kwaaltjes en allerlei andere perikelen. “Als de helft van de groep rugpijn heeft, dan is rugpijn namelijk niet meer zo’n dingetje.”

Technieken meer toepassen
Het liefste zou van der Laan de CP-technieken nog wat meer toepassen bij de vrouwen die de voorkeur geven aan individuele controles. “Ik zou bijvoorbeeld aan iemand die graag thuis wil bevallen kunnen vragen welke redenen ze kan bedenken om toch naar het ziekenhuis te gaan. Maar in zo’n gesprek krijg je veel minder makkelijk meerdere gevoelens, meningen of ideeën boven tafel.” Ze kaart bepaalde dingen in haar een-op-een gesprekken dankzij CP wel eerder aan. “Zo vraag ik nu wel eens: ‘Als straks de baby er is, waar kijk je naar uit, of waar zie je tegenop?’ Dat heb ik van CP geleerd.”

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het artikel de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen. Een grotere bijdrage mag natuurlijk ook. Als veel lezers dit doen, kan ik artikelen blijven schrijven over ingrijpende gebeurtenissen of moeilijk besluiten rondom kinderwens en zwangerschap. Dank je wel!

Je kunt je ook aanmelden als je een mail wilt ontvangen als ik een nieuw artikel publiceer.

Mijn gekozen waardering € -